Kruiden worden al heel lang gebruikt om je lichaam te ondersteunen. Hieronder vind je korte antwoorden over kruiden die traditioneel gebruikt worden bij overgangsklachten, cyclusklachten, stress en slecht slapen, en over wanneer je ze beter laat staan.
Door Moniek Boots, hormoonconsulent en leefstijlcoach in Hoorn. Gebaseerd op mijn opleiding tot hormoonconsulent en mijn opleiding kruidengeneeskunde en mijn eigen ervaring. Bijgewerkt op 1 november 2026.
Meer onderwerpen? Bekijk alle vragen en antwoorden.
Wat moet je weten voordat je met kruiden begint?
Waarvoor worden kruiden gebruikt bij hormonale klachten?
Kruiden worden al eeuwen gebruikt om je lichaam te ondersteunen, bijvoorbeeld bij overgangsklachten, een onregelmatige cyclus, stress en slecht slapen. “Traditioneel gebruikt” betekent dat mensen ze al lange tijd zo inzetten. Het is geen belofte dat het bij jou werkt, en kruiden zijn geen vervanging voor medicijnen die je nodig hebt.
Zijn kruiden altijd veilig?
Kruiden zijn natuurlijk en vaak mild, maar elk lijf is anders. Wat bij de ene vrouw goed voelt, past niet altijd bij een ander. Bij een paar situaties is extra voorzichtigheid verstandig, zoals tijdens zwangerschap en borstvoeding, als je medicijnen gebruikt, of bij een lever- of bloedstollingsprobleem. Daarom staat bij elk kruid hieronder waar je op let. Kijk vooral wat jouw lichaam erbij doet, begin rustig en pas het aan als het niet fijn voelt.
Kun je kruiden gebruiken als je medicijnen slikt?
Dat hangt af van het kruid en van je medicijn. Sint-janskruid is het bekendste voorbeeld: het versterkt de werking van leverenzymen en gaat daardoor niet goed samen met onder meer bloedverdunners, hartmiddelen, medicijnen tegen epilepsie, hiv-medicijnen en de anticonceptiepil. Kamille en rode klaver kunnen bloedverdunnend werken, en salie kan je bloedsuiker verlagen. Gebruik je medicijnen? Overleg dan eerst met je arts of apotheker.
Mag je kruiden gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding?
In die periode is het fijn om extra zorgvuldig te zijn. Bij de meeste kruiden hieronder, zoals salie, rode klaver, vrouwenmantel, passiebloem, hop, valeriaan, ashwagandha, monnikspeper en sint-janskruid, past het beter om ze dan te laten staan. Bij framboosblad geldt dat vooral als je eerder een miskraam hebt gehad. Ben je zwanger of geef je borstvoeding? Overleg dan eerst, ook bij kruidenthee, en kies voor zekerheid.
Hoe gebruik je kruiden?
Hoe maak je een kruidenthee?
Een kruidenthee is een aftreksel in een lage dosering. Je neemt ongeveer een theelepel van het kruid op een kopje kokend water en laat het vijf tot tien minuten trekken. Wil je het krachtiger, dan laat je het langer trekken, bijvoorbeeld vijftien minuten. Dek het kopje af bij kruiden met etherische olie, zoals kamille, anders verdampt een deel ervan. Dit werkt goed bij bladeren en bloemen. Gebruik je verse blaadjes, laat het water dan eerst even afkoelen tot ongeveer 60 à 80 graden, want in kokend water verbranden ze.
Hoe vaak drink je kruidenthee?
Kruidenpreparaten worden over het algemeen driemaal per dag gebruikt, en kruidenthee wordt doorgaans driemaal daags als kopje gedronken. Begin rustig met een half kopje per keer, ongeveer een half uur voor het eten, en bouw zo nodig op. Gebruik je gedroogde kruiden in plaats van verse, dan neem je minder, omdat gedroogde kruiden sterker zijn.
Wat is het verschil tussen thee, afkooksel en tinctuur?
Bij thee laat je het kruid trekken in heet water. Een afkooksel is voor harde delen, zoals wortels, bast en bessen: je kookt ze ongeveer tien minuten en zeeft het geheel. Een afkooksel is langer houdbaar dan thee. Een tinctuur is een oplossing van het kruid in alcohol. Die is sterk geconcentreerd en kan lang goed blijven, tot ongeveer twee jaar, maar bevat alcohol en kost bij het zelf maken weken. Thee is het makkelijkst om mee te beginnen.
Kun je kruiden ook als poeder of capsule nemen?
Ja, gedroogd en fijngemalen kruid kan in capsules of pillen. Let op dat bitterstoffen hun werking verliezen als je ze in pilvorm inneemt. Capsules zijn vaak van gelatine, en dat is dierlijk, dus niet geschikt als je vegetarisch eet. Wil je een kruid in een supplement, vraag dan goed na wat erin zit.
Kun je kruiden in bad gebruiken?
Ja, een bad is een fijne plek voor kruiden. Je gebruikt een handvol kruid in een stukje mousseline of een paar theezakjes, in half warm water (niet heet). Lavendel wordt traditioneel gebruikt voor ontspanning, en kamille, valeriaan en glidkruid worden genoemd bij angstigheid. Test eerst een klein beetje op je huid, voor het geval je allergisch bent.
Waar let je op bij het gebruik van kruiden?
Een paar praktische regels:
- Begin met een kleine testdosis, want kruiden kunnen net als medicijnen allergische reacties geven.
- Voor kinderen en ouderen is de hoeveelheid niet meer dan de helft van de gebruikelijke dosering.
- Gebruik glas, keramiek of roestvrij staal bij het maken, en geen aluminium.
- Houd je aan de dosis en vraag bij twijfel een ervaren kruidentherapeut om advies.
Welke kruiden passen bij overgangsklachten?
Welke kruiden worden traditioneel gebruikt bij overgangsklachten?
Salie, rode klaver en hop zijn bekende voorbeelden. Salie wordt gebruikt bij overmatig zweten, rode klaver bij opvliegers, nachtelijk zweten en vaginale droogheid, en hop bij overgangsklachten, nervositeit en moeite met inslapen. Ook vrouwenmantel en monnikspeper worden genoemd bij klachten rond de overgang.
Wat doet salie bij zweten en opvliegers?
Salie wordt traditioneel gebruikt bij overmatig zweten en overgangsklachten. Het is een verwarmend kruid. Neem salie bij voorkeur niet op een lege maag. Heb je een hoge bloeddruk, ben je zwanger of geef je borstvoeding? Dan past salie minder goed. Houd je je bloedsuiker in de gaten? Wees dan alert, want salie kan die verlagen.
Wat is rode klaver en voor wie is het niet geschikt?
Rode klaver bevat isoflavonen en wordt traditioneel gebruikt bij opvliegers, nachtelijk zweten en vaginale droogheid. Tijdens zwangerschap en borstvoeding past het niet. Heb je een bloedstollingsstoornis, een hormoonafhankelijke aandoening of gebruik je bloedverdunners? Dan is het beter om het niet te gebruiken zonder overleg.
Wat doet hop in de overgang?
Hop wordt traditioneel gebruikt bij overgangsklachten, angst en nervositeit, en om makkelijker in slaap te komen en minder overprikkeld te zijn. In de zwangerschap past het niet. Heb je een zware depressie, of heb je kanker (gehad)? Dan is het beter om het niet te gebruiken zonder overleg. Hopbellen verliezen snel kracht: na ongeveer een half jaar is de helft van de werking weg. Gebruik ze dus vers.
Welke kruiden passen bij je cyclus?
Welke kruiden worden traditioneel gebruikt bij pms en menstruatieklachten?
Vrouwenmantel, monnikspeper, citroenmelisse en kamille zijn bekende voorbeelden. Vrouwenmantel wordt gebruikt bij menstruatiepijn en pms, monnikspeper bij pijnlijke en onregelmatige menstruatie, citroenmelisse bij menstruatieklachten en stress en kamille bij menstruatiekrampen. Sint-janskruid wordt ook bij pms genoemd, maar daar zitten veel waarschuwingen aan (zie hieronder).
Wat doet vrouwenmantel?
Vrouwenmantel wordt traditioneel gebruikt bij hevige menstruatie, bij een te zwakke menstruatie, bij menstruatiepijn en bij pms. Ook wordt het genoemd bij klachten van de vrouwelijke geslachtsorganen in de overgang. Tijdens de zwangerschap past het niet. Heb je heel zware bloedingen? Laat die dan nakijken.
Wat doet monnikspeper en voor wie is het niet geschikt?
Monnikspeper (Vitex agnus-castus) wordt traditioneel gebruikt bij pijnlijke en onregelmatige menstruatie, bij overgangsklachten en om de hormoonbalans te herstellen na het stoppen met de pil. Tijdens zwangerschap en borstvoeding past het niet. Heb je hormoongevoelige kanker van de baarmoeder, borst of eierstokken, of heb je die gehad? Dan is het beter om het niet te gebruiken zonder overleg.
Hoe maak je een kompres van vrouwenmantel?
Een kompres gebruik je uitwendig, op je huid. Het wordt genoemd bij vrouwenklachten. Je kookt 100 gram blad met een liter water vijf minuten zachtjes, laat het tien minuten trekken en zeeft het. Doop een schone doek (liefst van los geweven katoen) in het vocht en leg die op je huid. Tijdens de zwangerschap past het niet. Test eerst een klein beetje op je huid.
Kan ik sint-janskruid gebruiken met de pil of andere medicijnen?
Daar is extra zorgvuldigheid nodig. Sint-janskruid versterkt de werking van leverenzymen, en er wordt gewaarschuwd tegen gebruik samen met de anticonceptiepil. Het gaat ook niet goed samen met bloedverdunners, hartmiddelen, medicijnen tegen epilepsie en hiv-medicijnen. Het wordt traditioneel gebruikt bij onder meer pms, stress en een sombere stemming, maar het kan veel doen met andere medicijnen. Overleg altijd eerst met je arts of apotheker.
Welke kruiden passen bij stress en slaap?
Welke kruiden worden traditioneel gebruikt bij stress en onrust?
Valeriaan, passiebloem, citroenmelisse, kamille en ashwagandha zijn bekende voorbeelden. Passiebloem wordt gebruikt bij onrust, angst en stress, citroenmelisse bij stress en nervositeit, kamille bij stress en slapeloosheid en ashwagandha, een adaptogeen kruid, bij stress en angst.
Welke kruiden worden traditioneel gebruikt bij slecht slapen?
Valeriaan, passiebloem, hop en kamille. Hop wordt vooral genoemd om makkelijker in slaap te komen en bij een overprikkeld hoofd, valeriaan bij slapeloosheid en rusteloosheid en passiebloem bij slaapstoornissen en onrust. Wat het beste bij je past, hangt af van het kruid en van jou.
Welke kruidenthee kun je zelf mengen om te ontspannen?
Een rustgevende thee bestaat uit lindebloesem, kamille, Siberische ginsengwortel, passiebloem en sinaasappelschil. Je neemt van elk drie theelepels (gedroogd, de schil mag vers en gewassen) en giet daar een liter kokend water over. Doe er een deksel op, laat het vijftien minuten trekken en zeef het. Ik raad aan om niet alles in één keer te proberen: begin met een klein kopje.
Welke thee past bij een betere nachtrust?
Een eenvoudige slaapthee is citroenmelisse: zes theelepels gedroogd blad op een kwart liter kokend water, tien minuten laten trekken en een halfuur voor het naar bed gaan drinken. Wil je een mengsel, dan kun je een thee maken van valeriaanwortel (40 gram), hopbellen (20 gram), melisseblad (15 gram), passiebloem (15 gram) en bittersinaasappelschil (10 gram). Hiervan neem je een eetlepel op een kwart liter water, laat je de thee tien tot vijftien minuten trekken en drink je hem warm.
Kun je een kalmerend bad maken met valeriaan?
Ja. Je laat 100 gram valeriaanwortel een nacht (ongeveer tien uur) in een liter water trekken en roert het af en toe voorzichtig om. Daarna pers je het uit, zeef je het en giet je het vocht in het badwater. Een bad van ongeveer 38 graden en een kwartier is genoeg. Test een klein beetje eerst op je huid.
Wat is ashwagandha en voor wie is het niet geschikt?
Ashwagandha is een adaptogeen kruid. Dat is een kruid dat traditioneel wordt gebruikt om beter met stress om te gaan. Meestal gebruikt men de wortel, soms het blad. Het past minder goed bij zwangerschap en borstvoeding, en bij een maagzweer of hemochromatose (een stapeling van ijzer in je lichaam).
Voor wie is valeriaan niet geschikt?
Valeriaan wordt traditioneel gebruikt bij slapeloosheid, rusteloosheid en hoofdpijn en hartkloppingen door nervositeit. Het past minder goed bij kinderen onder de drie jaar, bij lever- of nierproblemen en tijdens zwangerschap en borstvoeding.
Wil je dit toepassen op jouw situatie?
Wat bij jou het eerst helpt, verschilt. In een gratis kennismaking van 15 minuten kijken we samen wat voor jou een logische eerste stap is.
Welke kruiden passen bij jou?
Welke kruiden passen bij mij?
Dat hangt af van je klachten, je medicijnen, je gezondheid en je leefstijl. In een consult kijk ik samen met je of natuurlijke ondersteuning met kruiden of supplementen iets voor jou kan betekenen. Een consult natuurlijke ondersteuning kost € 40 en duurt ongeveer 30 minuten. In combinatie met een voeding en hormoonbalans consult is het gratis. Je begint altijd met een gratis kennismaking van 15 minuten.
Natuurlijke ondersteuning tijdens de overgang → · Alle consulten en prijzen →
Wanneer overleg ik eerst met mijn arts of apotheker?
Overleg het eerst als je:
- medicijnen gebruikt, vooral bloedverdunners, hartmiddelen, medicijnen tegen epilepsie of hiv, de anticonceptiepil of medicijnen voor je bloeddruk of bloedsuiker
- zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft
- een hormoongevoelige aandoening hebt of hebt gehad, zoals kanker van de baarmoeder, borst of eierstokken
- een lever-, nier- of bloedstollingsprobleem hebt
Twijfel je? Vraag het dan eerst. Die keuze is aan jou.
Wil je weten wat jouw lichaam nodig heeft?
In een gratis kennismaking van 15 minuten kijken we samen naar jouw klachten en welke stap daarbij past.
Deze pagina geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies. Gebaseerd op mijn opleiding tot hormoonconsulent en mijn opleiding kruidengeneeskunde en mijn eigen ervaring.
